Persoonlijk

De functie van emoties

Geschreven door Jasper Jobse

Je krijgt ze gratis bij je geboorte: emoties. Het zijn de signalen die je vertellen hoe het met je is. Ik heb mij als puber wel eens afgevraagd wat ik toch met al die gevoelens moest, en met mij op die leeftijd vast vele anderen. Onlangs las ik ergens een kort stukje over de functies van emoties, dat ik graag in mijn pubertijd tegen was gekomen. Het is erg simpel en stelt je in staat de juiste actie aan je gevoel te koppelen.

Man en emoties

Emoties

Emoties kunnen verdeeld worden in vier primaire emoties: bang, boos, blij en bedroefd. (Andere emoties zoals jaloezie, afgunst, schaamte, medelijden, wrok worden beschouwd als secundaire of samengestelde emoties omdat er denken aan te pas komt, en laat ik hier buiten beschouwing).

Primaire emoties zijn er al op vroege leeftijd, eerder dan secundaire. En dat is niet zonder reden. Ze hebben een functie, een probleem oplossende functie. Door te luisteren naar je gevoelens kom je te weten wat je nodig hebt. Iedere emotie heeft zijn functie. Thomson plaatst die functie in een relatie met de tijd. Het verleden, het nu en de toekomst.

Bang

Bang is de emotie die gekoppeld is aan de toekomst. Het is wat je voelt wanneer een ongewenste situatie zich aandient of in je gedachten opkomt. Een situatie die je niet wilt, die beschadigend is of levensbedreigend. Wanneer je dus angst voelt is dat een teken om in actie te komen en te voorkomen dat datgene niet plaatsvindt. Dat kan zowel betekenen dat je vlucht voor iets, je verbergt of dat je ergens juist wel op af gaat om het te voorkomen.

16.jpg

foto: Joe the WOP

Boos

Boos is gekoppeld aan het hier en nu. Boos is de emotie die je voelt wanneer een ongewenste situatie zich nu op dit moment voordoet. Het is dan dat mensen vaak roepen: “en nu is het genoeg!” Het is van de vier primaire emoties diegene die het meest dicht staat bij het krijgen van directe energie. Er komt vaak adrenaline vrij. En dat is handig, want bij deze emotie is er ook vaak weinig tijd.
Wat veel gebeurt met boosheid is dat mensen het wel uiten, maar niet juist adresseren. Bijvoorbeeld: Je bent boos op je baas, maar wordt thuis pas boos als je je vrouw erover vertelt. Bij je vrouw moet je dan niet zijn met je boosheid, wel bij je baas. Er is dan sprake van opgespaarde boosheid. Dat opsparen kunnen mensen maanden tot jaren doen. In het geval van de baas kan het bijvoorbeeld ook zo zijn dat je ook eigenlijk niet op je baas boos bent. Maar op iemand op wie je baas lijkt.
15.jpg
foto: Tom T

Bedroefd

Verdrietig zijn (het woord ‘bedroefd’ word veel gebruikt om de ezelsbrug met de 4 B’s), is gekoppeld aan het verleden. Verdriet is het proces van het aanvaarden van een ongewenste situatie, waar je niets meer aan kunt veranderen. Zoals bijvoorbeeld het overlijden van iemand, chronisch ziek worden, een baan verliezen, geen kinderen kunnen krijgen.
Het voelen van verdriet is het in volle omvang voelen hoe belangrijk dat- of diegene voor je was. Je bent als het ware weer even daar of met diegene. Door dat te doen, maak je ruimte voor iets nieuws (het lucht op). Of anders gezegd, je kunt iets loslaten nadat je het vastgepakt hebt.
Zoals boos kort en heftig kan zijn, kost verdriet meestal meer tijd. Daar hebben wij (in de Westerse wereld) het nog wel eens moeilijk mee. We zouden willen dat we een na een weekje wel klaar zijn met rouwen. Of we gaan feesten om iets te ‘vergeten’. Verdriet verdwijnt echter niet door er geen aandacht aan te schenken. Zo is het ook met de andere drie emoties.
14.jpgfoto:  Honikum

Blij

Als laatste is er blijdschap. Het wonderlijke is dat Thomson hier niet over schreef, maar de betekenis laat zich na de vorige drie emoties niet zo moeilijk raden. Alle bovenstaande emoties hebben te maken met ongewenste situaties. Blijdschap geeft aan dat de situatie goed is. Dat je vrede hebt met de loop der dingen, of gewoon heel veel lol. In die zin gaat blijdschap over tijdloosheid.
11.jpg
foto:  Ernst Moeksis
© Jasper Jobse

over de auteur

Jasper Jobse

Jasper Jobse (1975) is coach, psychosociaal therapeut en leidt workshops en een opleiding familieopstellingen. Hij begeleidt mensen bij privé en werk vraagstukken in korte trajecten in zijn praktijk Jerphaas in Arnhem.

Reageer

13 Reacties

  • Mooi stuk! Ter aanvulling iets wat een therapeut mij ooit vertelde: echte blijdschap kun je pas beleven als je ook je boosheid, angst of verdriet kunt beleven. Vooral angst en verdriet, maar meestal ook juist geplaatste boosheid zijn voor veel westerse/moderne mensen moeilijk om te ondergaan of daadwerkelijk te voelen. De meeste mensen negeren dit en gaan er voorbij, met alle gevolgen van dien.

  • Prachtig samengevat!
    In de ouderkringen van de Vlaamse zelfhulpvereniging ‘Onskindje’ (Ouders Niet-Samenwonende Kinderen IN De JEugdzorg) gebruiken we emotieregulatie om de ouders van geplaatste kinderen (terug) een toekomstperspectief te geven. Over emoties (laten) praten is niet altijd even eenvoudig. ‘Onskindje’ gebruikt de techniek van de Amerikaanse Psycholoog Carl Rogers en die werkt wonderwel om de doelstelling te bereiken. De werkwijze van ‘Onskindje’ kreeg enkele jaren geleden veel lof en aandacht op het internationale AIFREF-EUSARF congres. Misschien iets om ook in Nederland te beginnen?

  • Leuk om te lezen! Boos (nu), bang (toekomst) of bedroefd (verleden) zijn, zijn eigenlijk alle drie een negatieve emotie te noemen. De negatieve emotie van ‘alle tijden’ (zoals blijdschap ook ‘van alle tijden’ is) zou je mijns inziens ook kunnen samenvatten als pijn. Het is uiteraard nuttig om je emotie verder te onderzoeken en zeker wanneer het voor je gevoel een secundaire emotie is (waarbij het denken aan de pas komt), maar uiteindelijk draait het volgens mij om de vraag: geeft iets je pijn of plezier? De ‘kleur’ van je emotie uitzoeken kan je helpen om een andere keuze te maken, maar teveel analyseren kan een oplossing ook in de weg staan.

  • @ Allen: Bedankt voor de complimenten!

    @ Walter: Dank voor je visie. Het benoemen van emoties als negatief doe ik liever niet. Verdriet, bijvoorbeeld, volgt altijd op verlies van iets waarvan je gehouden hebt, dat gaat hand in hand. Het zijn gewoon de twee kanten van dezelfde medaille. Die bestaan niet los van elkaar. Op een bepaalde manier kan verdriet ook mooi zijn, het maakt mensen ‘zacht’. En dan komt er vaak weer blijdschap.

    Ik denk eigenlijk dat moeilijkheden met emoties juist beginnen bij het categoriseren (in gewenst/ongewenst of negatief/positief). Het ontneemt je een zekere vrijheid, en voert je weg van gewoon en simpelweg uiten. Zoals je zelf al schrijft ” teveel analyseren kan een oplossing ook in de weg staan.” En de oplossing met emoties is heel simpel, uiten op het moment dat je ze voelt.

    Misschien dat wat je met ‘pijn’ bedoelt, wel meer gaat over het niet uiten. Dat is namelijk echt pijnlijk, je stopt dan een stuk ‘zelf’ weg. En vooral dat lijkt me ongewenst.

  • Zeer mooi verhaal. En dat op zo’n effectieve website. Beetje gevoel erin kan nooit kwaad (is dat boos…) Nee, even zonder dollen (blijdschap…?)

    Boos, bedroefd of andere emoties kunnen ook ontstaan in het nu, denkende over de toekomst. Maar bang kan ook iets zijn uit het verleden. Het interessante aan dit is hoe onze mind een en ander verwerkt.

    Hoe ontstaat bijvoorbeeld angst. We willen iets gaan ondernemen, laten we een boottocht nemen. Daar maken we een plaatje van (visueel), zeggen iets tegen ons zelf (‘als we maar niet zinken’) en krijgen daar een gevoel bij (kramp misschien). Het plaatje en wat we zeggen tegen onszelf kan een resultaat zijn uit het verleden. Vroeger misschien in het water gevallen.

    Het mooie is, is dat de kwaliteit van de plaatjes in ons hoofd een groot deel van de emotie veroorzaakt. Maar ook de toon waarop we iets tegen onszelf zeggen. Vaak is een ‘BLIJ’ plaatje groot, in kleur en met bewegende beelden. Een ‘BANG’ plaatje is vaak zwart/wit, klein en veraf, omkaderd en met stilstaande beelden. Denk zelf maar eens terug aan vervelende en mooie momenten. En zie het verschil in kwaliteit tussen de beelden.

    Emotie, ook wel e-motie (in motion) (van in beweging) zet je ook in beweging. Wanneer je ‘geraakt’ wordt; blij, bang, bedroefd etc dan worden belangrijke waarden van je aangeraakt. Dus de vraag is altijd: ‘wat maakt dat ik nu dit voel?’ en ‘Wat is hier belangrijk voor mij?’.

    Ik kan nog uren doorgaan over dit mooie onderwerp, maar ik wil jullie niet teveel leesvoer geven. Anders word het niet gelezen denk ik.

  • @Jasper: Ik ben het met je eens dat het een gezonde zaak is om gewoon je emoties te uiten op het moment dat je ze voelt. Ik bedoel zeker niet met ‘pijn’ dat je het wegstopt (wat het uiteindelijk nog pijnlijker maakt). Ik bedoel meer dat iets (uit het verleden/heden/toekomst) je pijn geeft en volgens mij draait het meer om dat ‘iets’ dan om het moment of label dat je eraan geeft. En dat ‘iets’ transformeren door je emotie te uiten, ben ik met je eens, is heel mooi en positief te noemen

    Ik vind het in het algemeen merkwaardig dat we zoveel labels hebben voor negatieve (niet-prettige) emoties en zo weinig voor positieve (prettige) emoties. Neemt niet weg dat de link van de drie niet-prettige emoties met de tijd iets was wat ik me niet eerder had gerealiseerd, en wel vind kloppen. Leuk om eens wat anders te lezen hier.

    • Citaat van Walter: “Ik vind het in het algemeen merkwaardig dat we zoveel labels hebben voor negatieve (niet-prettige) emoties en zo weinig voor positieve (prettige) emoties.”
      Ik heb dit aanvankelijk ook bemerkt, maar leven wij niet in een antiwereld?
      Gaan wij niet veelal in tegen …
      Emotie is toch de taal van de ziel, nietwaar?
      Afhankelijk van onze mentaliteit kunnen we toch kiezen voor negatieve (ongewenste) of positieve (gewenste) emoties.
      Wat dacht je van:
      Tevredenheid
      Vrede
      Vreugde
      Zaligheid
      Goedheid
      Zachtmoedigheid
      Meedogendheid
      Liefde
      Vergevensgezindheid
      Soevereiniteit
      Kracht
      Macht
      Geduld
      Verdraagzaamheid
      Moed

  • @ Jasper: Heel mooi stuk. Zoals al eerder gezegd in de reacties: Ik had dit op deze website niet verwacht. Heerlijk duidelijk, kort met inhoud.

    @ Frank: E-motie, in beweging. Wat woorden op zich zelf al niet kunnen zeggen. Iets om te onthouden!

  • Stuk van alle tijden. Pas als je verbinding heb met je gevoelens en die begrijpt, en kunt communiceren, kun je werken aan verbinding (communicatie) met de ander. De basis is hier prachtig verwoord.