Persoonlijk Productiviteit

Het nut van vage doelen

doelen-lifehacking
Geschreven door Arjan Broere

Iedereen die wel eens een managementboek leest of een cursus doet, zal bij het stellen van doelen als een soort Pavlov-reactie aan het woord SMART denken. Immers, doelen stellen moet concreet en dan helpt elke letter van het woord SMART (en zijn vele varianten) om het denken aan te scherpen. Uiteraard is het motiverend en nuttig om dat waar je naar streeft voor je te zien en voldoende helder te hebben om ernaar toe te kunnen werken. Toch is het te scherp formuleren van doelen niet productief. Vaagheid kan helpen om precies voldoende duidelijkheid te hebben en de nadelen van te scherpe doelen te voorkomen. Kortom, in praise of vagueness.

Vaag wil overigens niet zeggen dat het onduidelijk is wat je doel is, maar dat je toestaat dat er grensgevallen zijn. Zoals iedereen weet wat je bedoelt als je zegt dat je het weer fris vindt maar niemand precies weet of dat nu 8, 9 of 10 graden is. In een interview over Not Exactly: In praise of vaguenessKees van Deemter stelt de auteur:

For people in my area of logic, it’s actually a much narrower phenomenon, such as the word “grey”. Some birds are clearly grey, some are clearly not, while others are somewhere in between. The fact that such birds exist makes “grey” a vague concept. The vagueness does not arise from insufficient information: some concepts are fundamentally vague.

Een interessant onderzoek over gewicht verliezen. Personen die meededen aan een test en gewicht moesten verliezen deden het beter als ze vage feedback kregen, dan wanneer ze de precieze kilo’s en grammen hoorden. Wie gewicht verliest is tevreden en gaat verder. Wie vijf kilo wil verliezen en er 4,65 verliest, is ontevreden en gaat door de negatieve feedback minder succesvol verder.

Succes

Stel dat je meer wilt schrijven, zou het dan handiger zijn om je voor te nemen méér te gaan schrijven of helpt het om een aantal te bepalen? Door bijvoorbeeld vijf blogs te willen schrijven, is de kans groot dat er vijf komen en niet meer. Maar bestaat de kans ook dat nummer vier en vijf wellicht niet écht top waren maar nu eenmaal moesten. Het is de vraag of het succes van het plaatsen van blog één en twee niet voldoende de kans op vervolg garandeert. Daarnaast kost het moeite om aantallen te bepalen en doelen SMART te maken.

In Durftevragen geven Nils Roemen en Fanny Koerts aan dat enige vaagheid de kans op meedenken groter maakt, dan wanneer je in je eentje een heel precieze vraag formuleert:

Bovendien: zelfs een vage vraag stellen is goed, want daarmee daag je mensen uit om mee te denken. Hierdoor wordt een vraag, droom of ambitie gedurende een gesprek steeds helderder.

In managementkringen is het sturen op key performance indicatoren populair. Je maakt doelen SMART en meet de indicator het gewenste en essentiele gedrag (de key performance). Vaak genoeg gaat dan alle aandacht naar de I in plaats van naar de KP. Een gesprek over een indicator kan kort zijn, (“Aantal klantbezoeken gehaald, dus oordeel is goed”) terwijl een gesprek over de key performance een interessante zoektocht is naar wat wel en wat niet goed ging. Jaap Peters heeft met de foto van een perron een mooi verhaal (#19) over hoe ontzield de KPI’s en SLA’s gedrag kunnen maken:

Lama

In juridische kringen is het volgende verhaal populair: een man komt met een lama bij een café. Op de deur staat “Verboden voor honden”. We zullen allemaal aannemen dat de lama onder de “honden” valt. Stond er op de cafédeur “Verboden voor honden, katten, cavia’s, hamsters, geiten”, dan is de kans zeer groot dat iemand aanneemt dat de precieze opsomming inhoudt dat lama’s van harte welkom zijn. In elk geval is de kans groot dat de bedoeling van de bewoording “honden” goed opgevat wordt door de -relatief- vage term.

De vraag bij het stellen van individuele doelen is wanneer het doel voldoende duidelijk is dat je er mee aan de slag kunt. “Meer schrijven” is erg vaag maar “Meer blogs op mijn eigen site schrijven over GTD en mailboxbeheer” geeft al behoorlijk richting. Soms is een aantal meer dan een aantal. Bijvoorbeeld het streven van bloggers als Erwin Blom om dagelijks te schrijven. Die verplichting en discipline voegt waarde aan het doel toe. Ook heeft het waarde om aspecten van SMART te gebruiken, zoals de vraag of een doel realistisch is. Ja of nee is dan minder interessant, dan wat je nodig hebt om het te laten slagen.

In Getting things done is doelen stellen een belangrijk deel. David Allen blijft daarbij weg van SMART en varianten daarop, maar stelt wel “Define what “done” means and what “doing” looks like and where it happens!” Oppassen met verfijnen maar wel het eind en de eerste stap helder hebben.

Kortom, wees voldoende precies in je doelen zodat ze voor jou duidelijk zijn én energie richten. Of is dat te vaag …

 

– Naar aanleiding van In Praise of Vagueness in Wired

– Afbeelding van lambertwm op Flickr

over de auteur

Arjan Broere

Arjan schrijft niet meer voor Lifehacking. Kijk voor recente blogs op arjanbroere.com

Reageer

19 Reacties

  • Mooie blog die de spijker op z’n kop slaat. Doelen stellen en daadwerkelijk nastreven is reuze belangrijk. Maar te strak en precies omschreven slaat dood. Sommige zaken zijn moeilijk te meten, van tevoren te omschrijven of in te schatten. Processen moeten ook de ruimte krijgen om hun eigen weg te vinden. Dat vergroot het plezier, maakt energie vrij en geeft ruimte aan creativiteit, genereert flexibiliteit. Zaken die erg waardevol en in veel gevallen cruciaal zijn om successen te vergroten.

  • Tijdens mijn loondienst periode vaak gesprekken gehad waarbij ik SMART ter discussie stelde. Het slaat inderdaad alle creativiteit dood, juist omdat men zo fixeert op het concreet maken. Helaas is dit principe in Nederland doorgeslagen, want tegenwoordig is iedere kenniswerker zo ongeveer verplicht jaarlijks zijn/haar competenties te verbeteren middels die verdraaide SMART doelen. Wat mij betreft een grote misser, die mensen vooral laat werken aan hun slechte kanten waardoor er veel minder uitkomt dan er in zit. Gelukkig is er tegenwoordig Appreciative Inquiry, hopelijk krijgen de managers hier boeken over onder ogen.
    Overigens zag ik een tijdje terug nog de term SMARTI langskomen, waarbij de I dan voor Inspiratie staat. Een stap, al is het een heel kleintje

  • Zoals Peter al zegt: Je slaat de spijker op z’n kop! Op de werkvloer merk ik, zodra doelen SMART zijn het creatieve denkproces stopt en werknemers zielloos als robots naar het doel wandelen; het doel is immers helder, de richting is bepaald, dus waarom zou je? Het gevolg hiervan is paradoxaal genoeg dat je het doel volledig mist! Een helder doel is makkelijker te missen dan een vaag doel.

    Vooral op de werkvloer merk ik dat het een sport is geworden om alle doelen SMART te maken. Soms heb ik het idee dat het doel SMART maken belangrijker is dan het doel te behalen.

  • Smart is uiteraard een middel en geen doel, maar het kan wel een heel nuttig middel zijn. Vooral als er wordt samengewerkt met anderen is het belangrijk dat iedereen dezelfde verwachtingen heeft bij een doel en concreet maken kan daar enorm bij helpen. Als dat tot gevolg heeft dat de vierde en vijfde blogpost kwalitatief minder zijn, dan moet je je afvragen of de R van realistisch wel goed bekeken is.

    Zoals altijd geldt dat je moet kijken wat je wanneer toepast en dat je nooit het echte doel uit het oog moet verliezen. Bij Smart betekent dat vaak dat je er niet te vroeg mee moet beginnen. Laat eerst ruimte voor voortschrijdend inzicht en ontwikkeling, maar zorg ook dat uiteindelijk tot iets afstreepbaars komt waarbij iedereen het erover eens is dat als we X hebben, dan is dit klaar. Tegelijkertijd kun je op het “vage” niveau al na gaan denken over de vervolgstappen en -doelen.

  • Vrij van smart maak je pas een goede start!
    realiseer het onmeetbare..
    breng het onmogelijke..
    kijk over het randje
    en spreid je vleugels

    4 jaar smart op school .. wist niet hoe snel ik het weer moest loslaten..

  • Herkenbaar, leuk om te lezen (ook de reacties die het oproept)

    Ik kwam hier een alternatief voor smart tegen:
    http://www.markensteijn.com/smart.htm
    En voor wie geen zin heeft om door te klikken:
    Een FUZZY-doelstelling is:
    Feestelijk
    Uitdagend
    Zuiver
    Zinnelijk
    Yes!

    En nog even een reactie op de stelling:
    “Bovendien: zelfs een vage vraag stellen is goed, want daarmee daag je mensen uit om mee te denken. Hierdoor wordt een vraag, droom of ambitie gedurende een gesprek steeds helderder.”
    => dit werkt alleen maar bij mensen die die uitdaging herkennen en vervolgens aan willen gaan. Ik heb het meer dan eens meegemaakt dat mijn gesprekspartner geirriteerd raakte van mijn (nog-)niet-helemaal-concreet-zijn. En dan voel ik me niet-begrepen, niet-gesteund, en moet ik echt in mijn tenen gaan zoeken om geinspireerd en gemotiveerd te blijven. Tenzij ik iemand anders kan vinden om mee te sparren….

  • Ik denk niet dat dit de goede definitie is van SMART. SMART en consorten zijn bedoeld om duidelijkheid te creëren zodat je weet wat je doel is. Dat zegt helemaal niets over het wel of niet kunnen wijzigen van koers. Dat kan namelijk prima wanneer je je flexibel opstelt. Je zet gewoon een streep door het oude doel en stelt een nieuw doel op die wel past bij de situatie. Bij “vage doelen” heb je het probleem dat de omschrijving dusdanig algemeen is dat er geen duidelijkheid meer is en je niet meer weet wat je doel is.