Persoonlijk

Nee zeggen

Wat is het toch soms moeilijk om nee te zeggen. Ik worstel er zelf nog wel eens mee en mijn cliënten dikwijls. Hoe komt dat? Waarom is dat drieletter woord soms zo beladen? Waarom kan het voelen alsof het heiligschennis is om nee tegen iets te zeggen? En waarom belanden we op feestjes waar we niet heen wilden?

Tot hier en niet….

Nee zeggen is misschien wel de meest concrete manier waarop je in taal een grens kunt stellen. Het is een woord waarmee je zelfs het bestaan van dingen (ook al bestaan ze wel) kunt ontkennen. De nee is krachtig en groot. Ik vermoed dat hij zo groot is omdat de nee ons zo scherp laat voelen voelen dat wij mensen los van elkaar staan. Dat we allemaal een eigen wil hebben, en dat niemand je kan dwingen iets te doen, voelen of laten. Een nee kan daarom enorm botsen met de wil van iemand anders. En die botsing vindt plaats na dat ene drieletter woord.

Hoe leren we nee zeggen?

“Ik ben twee en ik zeg nee” is de zin die me wellicht het meest is bijgebleven uit de lessen ontwikkelingspsychologie. Als je twee jaar bent ga je met de nee experimenteren. Dit is de levensfase waarin je ontdekt dat je je eigen wil ook in tegengas kunt uiten. Je ontdekt dat je nog meer los kunt staan van je ouders. Je gaat aan de nee ruiken, proeven en hem van alle kanten bekijken. In deze fase kunnen kinderen ook regelmatig nee zeggen tegen dingen die ze wél willen. Niet omdat ze niet willen, maar omdat het experiment belangrijker is. Zo ontdekken ze de uitwerking ervan op hun ouders en alle andere mensen om hen heen.

Als je ouders je nee steeds in hun overwegingen meenemen, en af en toe accepteren, dan ontdek je dat je jouw wil ten uitvoer kunt brengen. Je ontdekt dat je macht hebt om dingen te stoppen, niet te doen, te laten, af te houden. Je leert dat er een relatie is tussen wat jij vanbinnen voelt en wat er buiten je gebeurd. Daarmee bereid je je voor op het volwassen worden.

Het is heel belangrijk dat je ouders je nee horen én serieus nemen. Wanneer je nee zegt en dat kan op dat moment echt niet, dan moeten je ouders doen wat op dat moment belangrijk is. Zij weten beter dan een kind wat veilig of gezond is. Maar… ze móeten af en toe met je nee meegaan. Zo leer je dat er ruimte is voor jouw nee. Je leert letterlijk dat jouw afgrenzen werkt. Je legt dan als kind een koppeling tussen jouw nee, en dat iets buiten je daadwerkelijk niet gebeurt.

Maar zoals altijd met het echte leven, de ideale ontwikkeling staat vooral in de boeken. De meeste van ons hebben geen aardbeienjeugd gehad.

Overtuiging

Wanneer je ouders hebt gehad die jouw nee niet of zelden accepteerden, of er zelfs niet eens naar luisterden. Dan leerde je niet voldoende dat je kunt afgrenzen. Je leerde niet voldoende dat wat je vanbinnen voelt ook in de buitenwereld gebeurt. De twee lijken als het ware los van elkaar te staan.
Wat dan vaak gebeurt is dat kinderen op deze leeftijd een stevig besluit nemen en een overtuiging vormen. Zoals:

  • Als ik nee zeg ben ik mensen tot last
  • Als ik nee zeg word ik gestraft
  • Als ik nee zeg krijg ik wel wat ik wil, maar ze houden niet meer van me
  • Als ik nee zeg krijg ik geen knuffels meer

Als een kind zo’n besluit neemt, dan doet hij dat op grond van wat hij het liefste wil hebben, en dat is liefde. Als hij meer liefde krijgt (een vrolijke blik, een glimlach, een knuffel, een verhaaltje voor het slapen, een kus – van vader of moeder of iets als het voorkomen van ruzie) wanneer hij geen nee zegt, dan zal hij zich gaan inhouden. Hij zal zijn eigen wil gaan inslikken. Dat is niet erg als dat even gebeurt. Maar als een kind dat maar lang genoeg doet, dan kan hij als volwassen nog steeds geloven dat:

  • Hij mensen tot last is
  • Het verboden is nee te zeggen
  • De wereld alleen een liefdevolle plek is als je ja zegt
  • Je met alle winden mee moet waaien

Zo krijg je volwassenen die dingen niet voor elkaar krijgen omdat ze: er nooit om vragen, geen idee hebben wat ze willen met hun leven (ze hebben tenslotte ‘geen’ eigen wil), burn-out raken omdat ze werk niet weigeren, overspannen raken omdat ze bij elke vereniging die ze vraagt voorzitter worden, zich apparaten door verkopers laten aanpraten die ze niet nodig hebben. En ga zo maar door.

Nu heeft het geen zin om je ouders daar de schuld van te gaan geven. Wat je wel kunt doen is de nee gaan oefenen en kijken of die besluiten die je ooit nam wel kloppen bij iedereen. Je zult er dan achter komen dat er ook mensen rondlopen die dol op een duidelijke nee zijn. Mensen die beseffen dat wie een échte nee kan zeggen, ook een oprechte ja kan produceren. Maar wellicht zul je ook vrienden verliezen, omdat ze je nee niet accepteren. Mensen zoeken elkaar namelijk onbewust ook uit op elkaars overtuigingen.

Ik was ooit bevriend met iemand die steevast 15 min te laat kwam op een afspraak. Nu had ik altijd 15 min eerder met hem kunnen afspreken, maar het was niet mijn probleem. Het was zijn probleem. Ik sprak hem erop aan dat hij steeds te laat kwam. Hij vond dat dat moest kunnen, dat hoorde bij vriendschap. Hij zei dat als ik dat niet kon accepteren dat de vriendschap dan voorbij was. Je begrijpt dat dat die vriendschap ook niet verder kon. Daar ben ik even somber om geweest, en het maakte ruimte voor nieuwe vriendschappen met andere mensen van wie ik leerde dat ze mijn nee wel waarderen.

Hoe zeg je nee?

Cliënten stellen me soms letterlijk de vraag: “Hoe zeg je nee?” Dat vind ik soms ontroerend in zijn eenvoud. Het antwoord is namelijk even simpel als moeilijk. Er is echt maar één manier en dat is het woord NEE uitspreken. Liefst als eerste woord van een zin of als enige woord.

Het adres van de nee

Nee zeggen voelt voor sommige mensen als in het diepe donderen of hun hoofd onder een guillotine leggen. Voor sommige mensen is de nee namelijk verbonden aan afkeur van een hele persoon. Die koppeling bestaat echter niet echt, die hebben ze zelf gelegd (zie de overtuigingen hierboven). Nee zeggen is niet hetzelfde als iemand liefde ontzeggen of zelf liefde (moeten) ontberen.

Als je moeite hebt met nee zeggen, moet je dat diepe in om er achter te komen of dat hoofd er ook daadwerkelijk af gaat. Je moet onderzoeken of er wel altijd afkeur of ontbering volgt op jouw nee. Pas wanneer je ontdekt dat dat niet het geval is, kun je vertrouwd raken met de zonnige kant van de nee. En reken maar dat het daar lekker is. Het uitzicht is er weids, en er hangt een heerlijke eenvoud in de lucht.

Dit artikel is ook gepubliceerd op www.jasperjobse.nl. Foto: Rich Anderson, Flickr

over de auteur

Redactie Lifehacking

Redactie Lifehacking

Lifehacking.nl gaat over slimmer werken en slimmer leven. Diverse auteurs schrijven over het snijvlak van kennismanagement, persoonlijke ontwikkeling, timemanagement en digitale innovaties. Lifehacking organiseert regelmatig activiteiten en we geven workshops, brainjams en lezingen over lifehacking-gerelateerde onderwerpen.

Reageer

16 Reacties

  • Prima stuk. Ik ken dit probleem niet zo. Ik zeg eigenlijk nooit nee. Stel wel eens uit of ga het gewoon uit de weg. Niemand wordt echt kwaad. Misschien is dat de oplossing. Edwin

  • Op lifehacking-blogs kom ik meestal hetzelfde tegen, alles is een herkauwing van wat al gezegd is. Maar dit artikel geeft weer een nieuw inzicht in de ‘nee’. Erg goed artikel!

    @Edwin: ik merk dat wanneer ik de nee uit de weg ga, ik andere mensen toch op de een of andere manier teleurstel. In ieder geval laat ik ze dan achter met minder inzicht in wat ik zelf wel en niet wil/vind kunnen. Door een (duidelijke) nee laat ik dat beter merken.

  • Zo is het maar net. Toch leren we op latere leeftijd nog steeds dat nee een verboden woord is. Ga maar eens naar de nodige cursussen en workshops. Daarin wordt verteld (regel1) dat nee zeggen not done is.
    Dat moet maar weer allemaal netjes verpakt worden wat de duidelijkheid bij menigeen niet ten goede komt.

  • “Nee” heeft volgens mij vaak een aanvullende betekenis, bijvoorbeeld “niet nu”, “nooit, omdat”, of “niet op deze manier”. Als je leert verwoorden wat jouw “nee” betekent, wordt het volgens mij makkelijker om nee te zeggen en hoef je je minder zorgen te maken over de relatie met de ontvanger. Nee zonder toevoeging wordt vaak als bot ervaren.

  • Nou ik heb dat probleem niet echt bij heb je een nee en een ja kan je verdienen.
    Dat beetje bot over komt dat leren de meeste zo af als ze paar keer een oprechte ja krijgen.
    Ik geef meestal ook een Nee, maar als…

  • Wat een heerlijke zin: de zonnige kant van Nee-zeggen. Je kunt nee-zeggen ook goed oefenen, heerlijk steeds weer anders, en bedenk op een vraag zijn gewoon twee antwoorden mogelijk ja of nee. Een volgend artikel over ja zeggen?

  • Maak je agenda de baas over je dienstbaarheid, dan hoef je vaak geen nee te zeggen: “Natuurlijk wil ik je helpen, eens even kijken wanneer dat het beste kan. Oei druk, druk druk, eh….volgende week donderdag kan ik je band plakken, schikt dat?” Geen nee kunnen zeggen is vaak (niet altijd) het gevolg van het feit dat het talent ‘hulpvaardgheid’ van nature sterker is dan het talent ‘structuur’. De dienstbaarheid wint het dan van de planning.
    Prima artikel trouwens!!!

  • Prima artikel, Jasper.
    Het is soms spannend om nee te zeggen, maar in de begrenzing geeft het ook weer zoveel ruimte.

  • @ Edwin, Kevin, Moniek, Yirmeyah, Raymond, Peter V en Peter d J: Bedankt voor jullie complimenten!

    @ Moniek: leuke suggestie. Ik zeg er nee op 🙂

    @ Paul, soms is het inderdaad erg handig om uitleg bij je nee te geven. Vaak is het echter ook ‘voer’ voor mensen die je nee niet kunnen accepteren om met je in discussie te gaan. Dat voorkom je door je nee niet toe te lichten. Mensen mogen er soms best op vertrouwen dat je goede en weloverwogen redenen voor je nee hebt.

  • hier wil ik even op reageren; op het nee zeggen. ok nee zeggen is niet onover komelijk ;als je voor je zelf opkomt op bepaalde ogenblikken vooral als bepaalde mensen je willen gebruiken of misbruiken in de zin van zelf beter van te worden wat voor doel ook. en dan worden ze ook kwaad omdat je ze tegen werkt in hun ogen enof je ze door zien heeft op dat ogenblik maar je gevoel is voor je zelf veel beter.het nadeel hier van is als het je meerdere zijn .je loopt dan de kans dat je gestraft wordt omdat je ze doorziet. dus ga je nog meer ;er op letten wat komt er nu weer . je hebt dan een goede uitlaatklep nodig (sport /schilderen /de natuur)in je eigen omgeving.mensen die accepteren zoals je bent .dan ben pas echt wie je bent maar dat is voor iedereen anders.

  • Zeer goed en mooi artikel. Ook “Maar wellicht zul je ook vrienden verliezen, omdat ze je nee niet accepteren.”… Ik heb ook ondervonden dat sommige mensen niet kunnen verkroppen dat je kunt veranderen, dat je je mening bij kunt stellen bijvoorbeeld. Zelf heb ik, doordat ik flink met mezelf in de knoop zat, lange tijd ‘ja’ gezegd tegen mensen die iets van mij wilden terwijl ik er niet volledig achter stond. Toen ik beter in m’n vel kwam te zitten en daadwerkelijk ‘nee’ begon te zeggen, bloedde 1 van die vriendschappen (alhoewel, vriendschap dan?) dood: de persoon in kwestie kon het niet hebben dat ik ‘nee’ zei! Dat zei ik eerder immers nooit! Dat heeft me overigens wel ervan overtuigd dat die vriendschap het redden ook niet waard was, de persoon accepteerde me immers niet zoals ik (echt) was en vond het alleen maar voordelig dat ik altijd ‘ja’ zei…
    Daarom zeg ik: wees niet bang om nee te zeggen! Uiteindelijk zul je er écht beter van worden (tenminste, als het niet uit gemakszucht is 😉 )!

  • Goed en duidelijk artikel. Dank je.
    Twee boeken over dit onderwerp dit ik kan aanbevelen voor geinteresseerden zijn:
    – “Durf NEE te zeggen !” van Jim Camp
    en
    – “The power of a positive NO”van William Ury. In dit boek beschrijft hij het proces van onderhandelen waarbij het NEE zeggen essentieel is om tot een overeenkomst te komen. Zonder NEE bereik je zelfs nooit een goed resultaat (voor beiden).