Productiviteit

Outliner tools – wat zijn het en wat kun je er mee?

Geschreven door Arjan Zuidhof

Via een lezer kwam de vraag binnen of we niet eens konden schrijven over outliners. Dit hulpmiddel om overzicht te houden in een groot stuk tekst wordt veel gebruikt. Hoog tijd dus voor een introductie en niet-uitputtend overzicht van de meest voorkomende software.

Achtergrond

Een outliner is te zien als een hulpmiddel om het overzicht over een groot stuk tekst zoals een boek of programmeercode te behouden terwijl je die tekst of code aan het schrijven bent. De tekst wordt hierbij georganiseerd volgens een boomstructuur of hiërarchie waarbij de tekst meestal open en dicht geklapt kan worden. Hierdoor kun je in het geval van een boek hoofdstukken, alinea’s en paragrafen in 1 overzicht onder handbereik hebben, terwijl je op het moment van schrijven slechts de huidige context ziet. Je kunt een outliner gebruiken voor allerlei zaken: een boek, een verzameling ideeën rondom bepaalde onderwerpen, als persoonlijke informatie manager of voor eenvoudig project management.

Gerelateerde software met net een andere insteek zijn mindmapping applicaties en wiki’s.

Ook conventionele tekstverwerkers zoals Microsoft Word hebben outliners aan boord. Het is dus geen curieuze software voor wetenschappers, iedere computer gebruiker kan er van profiteren.

Outliners zijn beschikbaar als losstaande software, online op het web of zitten als onderdeel verwerkt van andere software. Een Nederlandse vertaling van de term lijkt niet goed mogelijk.

Hieronder tref je een klein overzicht van enkele veelgebruikte tools in willekeurige volgorde, opgedeeld in de 3 categorieën losstaand, web, ingebouwd. Met nadruk is het geen uitputtend overzicht of aanbeveling van de beste software die er beschikbaar is. Het is bedoeld als appetizer om je interesse in outliners aan te wakkeren, zoals de lezersvraag bij mij in ieder geval deed!

Wie verder de diepte in wil verwijs ik naar de wikipedia pagina over outliners, waar je een overzicht vindt van tientallen outliners voor zowel Mac, Windows als Linux.

Losstaande outliner software

  • Scrivener (Windows/Mac, betaald) – software om te schrijven en organiseren, speciaal gemaakt voor schrijvers als alternatief voor Microsoft Word, waar niet iedereen van gecharmeerd is. De basis opzet is een Een van de vele mogelijkheden is het maken van snapshots van je manuscript waardoor je snel naar eerdere versie terug kunt keren. Daarnaast kun je kant en klare ebooks en print-ready versies van je document maken. Scrivener heeft verschillende weergave mogelijkheden waar je snel tussen kunt wisselen: een prikbord waar je notities overzichtelijk op kunt plaatsen, een hiërarchisch overzicht met mappen waar je je notities (waaronder onderzoeksmateriaal) in plaatst, en een krachtige tekst editor. Van oorsprong Mac software, tegenwoordig ook beschikbaar voor Windows.
  • OmniOutliner (Mac, betaald) – Van de makers van het onvolprezen OmniFocus (interne link). OmniOutliner is software voor de Mac met meer mogelijkheden dan alleen outlinen. Je kunt werken met afvinklijsten waar je TODO’s rond je document bijhoudt, en daar bijvoorbeeld vervaldagen aan toekennen.
  • KeyNote (Windows, freeware) – Niet de verwarren met de gelijknamige presentatie software. Zelf heb ik hier – voor mijn ontdekking van Evernote jaren terug een hele tijd met veel plezier mee gewerkt. In 1 overzicht werk je met tabbladen, waarbinnen via een uitgebreide hiërarchische structuur informatie kan worden opgeslagen. De text editor heeft krachtige lay-out mogelijkheden, tekst is via encryptie te beschermen, er is een uitgebreide import/export functie. Over het geheel genomen een van de meest configureerbare en flexibele stukken software die ik ken. Nadeel: Keynote is nog te downloaden en gebruiken, wordt alleen niet meer onderhouden. Op de website wordt wel verwezen naar een geforkt project, daar heb ik echter niet verder naar gekeken.
  • Foldingtext (Mac, betaald) – basale outliner gebaseerd op platte tekst waar je een eenvoudige structuur in kunt aanbrengen. Deze outliner wordt met name genoemd vanwege de mogelijkheid om met Markdown te kunnen opmaken. Dit is een manier om teksten op een gestandaardiseerde en gestructureerde manier op te maken, waarna je het resultaat in alle gewenste formaten kunt exporteren. Enorm handig wanneer je opgemaakte teksten op verschillende plaatsen wilt publiceren.
  • Org-Mode (Windows/Mac/Linux freeware) – dit is een tool die je volledig via Emacs in een soort commandline bedient. Wie dat aanspreekt zal meteen doorklikken naar de website; wie nu ‘Emacs, commandline?’ kan daar beter wegblijven.
  • Microsoft OneNote (Windows, betaald) – de informatie manager van Microsoft. Wanneer je gewend bent te werken met Microsoft Office is OneNote eenvoudig in gebruik te nemen.

 

Schermafbeelding van outliner Fargo (web software)

Outliners op het web

  • Oak outliner (gratis) – De eerste indruk is dat het wel een heel eenvoudige text editor met weinig mogelijkheden. Kijk je wat verder in de online helpfunctie dan vind je toch een redelijk krachtige instructieset. Deze tool is van de makers van bovengenoemd FoldingText en de interfaces lijken dan ook op elkaar, plus ook Oak heeft de mogelijkheid in Markdown op te maken.
  • Fargo (gratis) – online text editor met outline mogelijkheden van Dave Winer, de ‘uitvinder’ van RSS. Fargo is direct gekoppeld aan Dropbox waardoor het alleen voor gebruikers van die software nuttig is. Groot voordeel is wel dat al je outlines gesynchroniseerd worden over al je apparaten.

 

Outline functie in Microsoft Word

Outliners ingebouwd in andere software

  • Evernote (basisversie gratis) – De structuur binnen Evernote wordt grotendeels bepaald door de mogelijkheid om notities in notitieboeken op te slaan en het gebruik van labels die je aan losse notitie kunt toekennen. Deze beide mechanismen kunnen in een boomstructuur getoond worden
  • Microsoft Word (Windows/Mac, betaald) – je kunt een tekst schrijven en achteraf een hoofdstuk indeling toekennen. Ook kun je het proces omdraaien en beginnen met de hoofdindeling. Kies daarvoor de weergave modus ‘outline’ (‘overzicht’ in de Nederlandstalige versie) in plaats van ‘normal’. Je maakt in deze weergave eerst je hoofdindeling, en schrijf daarna je tekst. Je kunt tijdens het schrijven die weergave eenvoudig open en dicht klappen. Daarnaast kun je in Word ook via het Navigatie Venster (Navigation Pane) werken – in versies voor Word 2010 de Document Map genoemd. Je vindt deze optie in het menu View en krijgt daarmee in de linkermarge de outline van je document te zien. Met deze optie is het eenvoudiger snel door de complete tekst te navigeren.

Conclusie

Voor huis, tuin- en keuken gebruik zijn er prima gratis outliners beschikbaar. Wil je meer mogelijkheden, bijvoorbeeld geavanceerde manieren om je boek te schrijven, dan is er voor een paar tientjes meer dan voldoende software beschikbaar.

Persoonlijke conclusie: ik gebruik zelf – nog – geen ‘echte’ outliner. Voor mij heeft Evernote genoeg mogelijkheden aan boord, en de eenvoudiger outliners zijn te eenvoudig naar mijn smaak en voegen niets toe aan mijn huidige werkwijze. Wel ga ik proberen of Scrivener mij gaat helpen nu eindelijk mijn boek geschreven te krijgen 😉

 

Oproep – gebruik jij een Outliner, of ga je daar nu mee aan de slag? Deel je ervaringen hieronder!

over de auteur

Arjan Zuidhof

Arjan Zuidhof geeft als productiviteitscoach drukbezette professionals weer laserfocus. Hierdoor krijgen zij meer impact in hun werk en meer rust in hun leven. Kijk op arjanzuidhof.nl en vraag een gratis ebook aan met waardevolle tips of start de eveneens gratis 10-daagse audiocursus "de 5 sleutels voor overzicht en rust in je werk"!

Reageer

11 Reacties

  • Een zeer belangrijke web Outliner ontbreekt in dit lijstje, workflowy.com. Uiteindelijk ben ik hier twee jaar geleden bij blijven hangen. Inmiddels bevat mijn (GTD) takenlijst/braindump WorkFlowy overzicht meer dan 6000 regels en toch blijft het heerlijk eenvoudig én overzichtelijk in het gebruik.

    Dank voor het overzicht Arjen, Scrivener en Ulysses staan nog op mijn (workflowy) lijst om eens uit te proberen. De andere genoemde Outliners zijn inmiddels al afgevallen. FoldingText was mijn enige alternatief na langdurig gebruik gemaakt te hebben van zijn voorganger TaskPaper (van dezelfde ontwikkelaar).

    • Het concept van een outliner voor GTD staat me wel aan, maar ik zie niet in hoe je GTD toepast in Workflowy. Kun je aangeven hoe jij dat georganiseerd hebt?

  • @EOvermeer: mijn insteek is “overzicht over een grote hoeveelheid tekst”. Ik heb me daarom bewust gericht op in mijn ogen “echte” outliners en software waar een outliner in verwerkt zit. Met uitsluiting van outliners die zich meer gedragen als takenlijsten (toch een iets andere tak van sport, al valt te beargumenteren dat er enige overeenkomst is). Met die laatste categorie kun je goed taken beheren (natuurlijk!), maar je boek er mee schrijven wordt een ander verhaal..
    Workflowy valt voor mij meer in de laatste categorie. Checkvist is een twijfelgeval zo op het eerste gezicht (ken de tool verder niet).

  • Al een behoorlijke tijdje gebruik ik Scrivener voor diverse taken. Met enige regelmaat lever ik een bijdrage voor een periodiek blaadje, alle bijdragen staan in één Scrivener document. Daardoor kan ik gemakkelijk heen en weer bladeren.
    Als ik een artikel schrijf heb ik brainstormaantekeningen, onderzoeksmateriaal en de verschillende versies in één overzichtelijk document.
    Hetzelfde geldt voor de preken die ik als predikant wekelijks schrijf in Scrivener. Dan heb ik zowel het bijbelgedeelte waar ik over preek, als de aantekening van materiaal wat ik eromheen gelezen heb, als de verschillende onderdelen van de preek in een overzichtelijk document staan. Soms werk ik de preek om naar een nieuwe preek voor een andere gelegenheid, of ik maak er een artikel van. Zonder dat het een chaos wordt, heb je alles bij elkaar. In het verleden heb ik daar al eens een blogje over geschreven, die is hier te vinden: http://predikantenpraktijk.com/2011/11/17/preken-met-scrivener/

  • Ik kan iedereen aanraden om eens te grasduinen op de website van Neil Larson: MaxThink.
    http://www.maxthink.org

    MaxThink is een op Windows gebaseerde outliner die ca. 1984 ontstond. De DOS uitvoering was/is supersnel. De Windows versie is wat nukkig met scrollen, maar daar staat tegenover dat de outline functionaliteit ongeëvenaard is. Ook import en export mogelijkheden zijn heel slim.
    Als je de trial-versie download, kijk dan ook naar het voorbeeld bestand think.max. Neil Larson heeft in de loop der jaren veel goede tips gegeven om je hersens beter te gebruiken. Deze outline is een mooi voorbeeld.

    En wist je dat je TheBrain (theBrain.com) ook als outliner kunt gebruiken? Er is een gratis versie en een betaalde Pro versie.

  • Ik ben al jaren en jaren ‘een outliner’. Heb heel veel apps en web services geprobeerd.
    Uiteindelijk ben ik bij de web service CarbonFin Outliner blijven hangen » https://cfoutliner.appspot.com
    Het fraaie is dat er ook een prima native app voor iPhone/iPad is. Import en export van outlines in OPML-formaat.
    Sync tussen de iOS devices en tussen iOS device en web versie verloopt via Dropbox of iCloud.

    Hier een video met uitleg door Adam Curry (ook een outliner van het eerste uur) » http://www.mevio.com/episode/259027/carbonfin-outliner

    Mijn advies: Zoek niet verder, gebruik Carbonfin Outliner.

  • Ik las eerder op deze plek veel meer reacties. Die zijn nu weggehaald.
    Dat geldt ook voor mijn vanmiddag geplaatste reactie over de Carbonfin Outliner web service en Carbonfin Outliner iOS app.

    Wat waren de beweegredenen om de reacties weg te halen?

  • @Fred: vreemd, dat is zeker niet bewust gedaan! Ik had zelf gisteren ook problemen bij het plaatsen van reacties. Zal het doorgeven.

    @Allen: mooie aanvullingen. Ook voor mij is inmiddels een aardig nieuwe wereld open gegaan; inmiddels een trial van Scrivener aan het draaien en een scheef oog op de andere tools gericht

    @Gerke: geweldige en onverwachte real-life case. En helder artikel!

  • Ik vind Scrivener erg goed werken maar aangezien ik veel onderweg ben, wil ik op mijn iPad door kunnen werken aan dezelfde teksten zonder allerlei handmatig gesync.

    OneNote heeft ook een iPad app maar vond ik uiteindelijk te druk.

    Ik gebruik voor Windows WriteMonkey omdat het vooral een mooie en snelle editor is die outlines laat zien en erg veel verstopte functies heeft http://www.lifehack.org/articles/lifehack/lifehack-presents-the-writemonkey-mini-user-guide.html

    Ik ga zeker de hier genoemde checken, want ik wil via laptop, browser en iPad kunnen werken, liefst zonder handmatige syncs.

  • Voor mij is belangrijk dat ik op verschillende plaatsen kan werken. Daarom is synchronisatie tussen mijn Macs en iOS-apparaten onmisbaar. Ik weet niet of je het zozeer een outliner in strikte zin kunt noemen, maar tot dusver bevalt Ulysses in combinatie met Daedalus het beste. Synchroniseert perfect tussen Macs en iOs. Op de Mac gebruik je dan Ulysses, op iOS Daedalus. Als ik bijvoorbeeld switch tussen mijn MacBook en de iPad kan ik zó verder werken aan hetzelfde document. Ondersteunt iCloud, Dropbox en Box voor sync.
    Pas als iets in een manuscriptvorm gegoten moet worden kopieer ik het naar Scrivener.
    Een goede app om korte notities te maken en te synchroniseren tussen Macs en iOS is het nieuwe Sniper. In beginsels gratis, maar als je tussen meer dan twee apparaten wilt syncen moet je een paar euro betalen. Is bijna perfect: alleen nog geen landscapemodus op de iPad, maar verder een echte aanrader.
    Evernote gebruik ik natuurlijk ook, maar daarin zit ik meer dingen voor de langere termijn, zoals de logboeken van mijn computers en webknipsels die ik wil bewaren. Het allerbelangrijkste pluspunt van Evernote is natuurlijk dat het volledig crossplatform is.