Ik begin met een verhaaltje:

Ergens in een grote oceaan liggen twee eilanden die exact gelijk aan elkaar zijn. Beide zijn rond en liggen 30 meter boven zeeniveau. Rondom hebben ze een steile kustwand die loodrecht de zee inloopt. Wanneer je waar dan ook op het eiland staat zie je de kust niet, overal gaat het groene gras direct over in zee of lucht. Naar boven of beneden klimmen kan niet, zo stijl is de kust. Desondanks is het goed toeven op de zonnige eilanden.

Op beide eilanden staat een huisje in het midden. Een schattig eengezinswoninkje. In het ene huisje woont Liesje (6 jr) met haar ouders en op het andere eiland woont Loesje (6 jr) met haar ouders. Zowel de ouders van Loesje als Liesje willen niet dat hun dochtertje ooit van die steile kust zal vallen, daarvoor houden ze simpelweg te veel van hun dochter. Ze beseffen echter allebei dat het goed is als hun dochter naar buiten kan, het is tenslotte vaak mooi weer op het eiland en er valt veel te ontdekken als je 6 bent.

De ouders van Liesje lossen het probleem op door rondom het huis een hek te plaatsen waar Liesje niet overheen kan. Liesje mag vrij rondlopen binnen het hek en wanneer het avondeten klaar is dan roepen ze haar en komt ze naar binnen.
De ouders van Loesje doen het anders, ze vertellen haar dat ze niet te ver bij het huis vandaan mag omdat ze anders van de kust valt, en daarna mag ze naar buiten. Ook als de ouders van Loesje gaan eten dan roepen ze ook en wachten ze tot ze komt.

Welke ouders zou jij het liefst hebben?

Vrijheid en veiligheid

Met vrijheid komt er altijd iets anders om de hoek kijken: bemoeienis. Veiligheid creëer je meestal samen, door je met anderen te bemoeien. En dat lijkt die veiligheid een beetje te bijten. De waarde van vrijheid neemt af als de onveiligheid toeneemt.

De Britse filosoof Isaiah Berlin (1909-1997), onderscheidde 2 soorten vrijheid:

1. Negatieve vrijheid (vrij zijn van …)
- De afwezigheid van bemoeienis.
- Het ontbreken van obstakels, dwang, overheersing en verboden.

Negatieve vrijheid wordt dus gedefinieerd door wat er afwezig is.

2. Positieve vrijheid (vrij zijn om …)
- Je eigen weg kunnen kiezen.
- Kiezen voor het wenselijke.
- Het hebben van gewetensvrijheid.

Positieve vrijheid wordt dus gedefinieerd door wat er mogelijk is.

Liesje en Loesje

Op het eiland heeft Liesje binnen het hek de grootste negatieve vrijheid. Maar dat hek staat er wel. Heeft Loesje dan de grootste negatieve vrijheid? Ook Loesje is niet vrij van bemoeienis. Haar ouders hebben haar een boodschap in de vorm van een innerlijkhekgeprobeerd mee gegeven. Een boodschap die iemand van 6 jaar echter niet kan overzien, en die een volwassen persoon ook niet kan overzien wanneer hij de kust nog nooit heeft gezien. Er is dus een verbod op een onbekend iets.

Loesje moet dus naar de kust om te weten waar de kust en het gevaar over gaan. Omdat ze niet weet waar de grens ligt. Loesje heeft dus zoveel negatieve en positieve vrijheid dat dat de bescherming weg is. Ze is vogelvrij. Kiest ze voor ontdekken dan gaat ze naar de kust, kiest ze voor lijfsbehoud dan blijft ze krijten op de stoep van het huisje.

-

Van de redactie: “Jammer voor Lies en Loes, dat de schrijver van het verhaal de meisjes niet even hand in hand tussen papa en mama laat kijken bij de kust. Die vrijheid heeft hij helaas niet genomen”.

Meer lezen over vrijheid en bemoeienis? In dit prachtige artikel gaat Rob Wijnberg (filosoof en schrijver voor o.a. nrcnext) in op de verschillen in vrijheidsbeleving van Republikeinen en Democraten in Amerika.

Je wordt geboren in een wereld, die is zoals hij is. Die krijg je cadeau bij je geboorte. Een wereld met prachtige dingen erop. Fantastische natuur, dag en nacht, warm en koud, lekker eten, familie, vriendschappen, de liefde en zo kan ik nog wel even doorgaan. Die wereld is zoals hij is, met hoogtepunten en dieptepunten, meevallers en tegenvallers, vervulling en gemis en de dood aan het einde. Als je geluk hebt mag je je ouders begraven. Zo is het en je krijgt het allemaal cadeau. En bevalt deze planeet je echt niet dan is er een nooduitgang aan het leven.

En toch zijn er mensen die liever boos blijven op die wereld dan hem te zien zoals hij is en er iets moois van te maken. Ze blijven liever klagen over dit en dat alsof ze een lp zijn die in een groef blijft hangen. Of ze praten bij de koffie uren over vroeger-toen-alles-beter-was. Sommigen doen dat maar een paar uurtjes en weer anderen doen het tot hun dood. Wonderlijk. En een beetje zonde.

Wat mij betreft maak je er iets van of je maakt er niets van. Dat laatste is ook goed. Ik besef me terdege dat sommigen zaken meemaken die een mens (bijna) niet kan dragen. En toch, ook dat gaat zoals het gaat.

Ik wil ontdekken, ik heb de helft (en dan druk ik me heel erg zacht uit) van die wereld nog niet gezien, gevoeld, aangeraakt, beleefd, doorleefd en mogen ervaren.

Wat ga jij deze week voor nieuws doen, uitproberen, opzoeken of laten?

Tijd gaat niet altijd even hard. Je tijdsbeleving tijdens een goede vrijpartij is een heel andere als wanneer je in de file staat. En de milliseconden voor een frontale botsing zijn weer heel anders als het wachten op een bus. Tijdsbeleving hangt samen met wat je doet en wat je voelt in dat tijdsbestek.

Lifehacker virus

Waar veel lifehackers last van hebben, is wat ik voor het gemak maar even de efficiënziekte noem. Het virus daarachter is deze gedachte: als je alles zo slim mogelijk doet, dan houdt je tijd over voor leuke dingen. Die gedachte is erg logisch en klinkt direct vreselijk beloftevol. Doe daar nog een portie ‘flow‘ bij en je krijgt mensen die doorslaan in het vergaren van kennis, kunde en software om slimmer te zijn. Die zouden dus zeeën met tijd over moeten hebben… Helaas… De meesten niet.

Flow is een tijdvreter. Wat veel mensen zo waarderen aan flow, is dat het goed voelt. En zoals met veel dingen die goed voelen blijven we daar makkelijk in hangen (denk maar aan die zak chips die je leeg at zonder daar erg in te hebben). Flow gaat gepaard met verlies van tijdsbesef. En als tijd is wat je hebben wilt, moet je het niet verliezen.

Iedereen heeft wel een beetje van die efficiënziekte, ik ook. Ben je ook nog iemand die regelmatig: “Ja, maar…” zegt? Of denkt in termen van “Als ik dit en dat…. dan kan ik eindelijk…”? Dan moet je gaan oppassen.

Neem het boekje ‘The 4 hour workweek’ van Timothy Ferriss. Je geld verdienen met maar 4 uur werken per week, klinkt heel erg efficiënt en riekt naar tijdswinst. Maar het lezen van dit boekje kost je een paar uur. Het ding is 320 pagina’s. Wanneer je overweegt dit boekje te gaan lezen moeten er dus direct alarmbellen gaan rinkelen. Je gaat namelijk opgeven wat je hebben wilt.

Zelf lees ik zelden informatieve boeken die door veel mensen gelezen worden. Wanneer iemand me tipt dat ik iets ‘moet’ lezen dan vraag ik deze persoon wat er zo goed was aan dat boek en wat hij/zij ervan geleerd heeft, of nu anders doet. Ik krijg dan vaak prachtige samenvattingen. En die persoon kan ik ook nog eens concrete vragen stellen… dat boek niet.

Leuk, leuker, leukst en dan zelfs wellicht gelukkig

Wanneer je tijd over wilt houden voor leuke dingen, dan doe je op dat moment dus dingen die niet leuk zijn. Dan word het tijd stil te staan bij de vraag waarom je die dingen doet? Vaak gaat het dan direct over werk. Geloof je dat je alleen maar kunt verdienen door dingen te doen die niet leuk zijn? Werkten je ouders hard, en werk je daarom ook maar hard? Of betekent hard werken stoppen met nadenken? En hoe vaak maak je de balans op of iets ook echt werkt?

Wij zijn in Nederland nogal behept met een sterke arbeidsethos. Maar je hoeft niet meer te doen dan te zorgen dat er brood op de plank komt. En zelfs dat is al een echt ouderwetse gedachte.

Dus doe eens even niks, helemaal niks, en ga zitten tot je je antwoord krijgt. Of zoals iemand eens tegen me zei: “Ik ging op bed liggen en ik zou er pas vanaf komen als ik wist wat ik wilde. Toen ik eraf kwam, wist ik wat ik wilde. Ik wilde een banaan.”

• Geen tijd
• Geen geld
• Geen ervaring
• Er zijn al genoeg….
• Wie ben ik om….
• Mijn moeder zei…
• Mijn vader zei…
• Ik kan niet…
• Dat zit niet in mijn genen
• Dat doen vrouwen/mannen niet
• Ik heb de moed niet
• Ik kan het niet alleen en om hulp vragen doe je niet

Wat je ook gelooft wat waar is, het is en blijft geloven. En bewijzen dat je iets niet kunt brengt je niet meer dan je gelijk. Het is veel leuker te bewijzen dat het wel kan. Zelfs als je een doel niet haalt of een verlangen niet verwezenlijkt dan is het streven ernaar bevredigend.

Ooit dachten we dat de aarde plat was, nu denken we dat hij rond is. En met dat denkbeeld kunnen we prima uit de voeten. Maar het is niet meer dan een denkbeeld (wist je dat de aarde niet rond maar ovaal is, hij dijt iets uit door het draaien).

Zo’n denkbeeld bepaalt wat mensen doen. De gedachte dat de aarde plat was had een grote impact, omdat mensen bang waren eraf te vallen. Precies dat is waarom Columbus in zijn tijd zo’n held was. Omdat hij met zijn schepen voer tot voorbij waar men dacht dat je eraf zou vallen. Ze geloofden niet dat hij land zou vinden aan de andere kant van de zee.

Columbus geloofde niet in van de planeet vallen. De gebroeders Wright geloofden in vliegen. Dat kun jij ook, in het grote of in het kleine. Er zijn maar weinig mensen die van jou verlangen dat wat we voor waar aannemen niet weerlegd mag worden.

Met welk denkbeeld van jezelf kun je prima uit de voeten?

Om iets voor elkaar te krijgen moet je erin geloven dat het kan. Heb je dat geloof niet, begin dan niet. Maar let op: ik zeg geloven, ik zeg niet dat je meteen een oplossing moet hebben, of dat je iets direct moet doen of bewijzen dat het kan. Nee, dat is met veel dingen schier onmogelijk. Columbus heeft heel veel voorbereiding getroffen en een hoop ‘gekken’ verzameld om mee te gaan. Rome is niet in een dag gebouwd, het eerste vliegtuig niet en een Boeing 747 ook niet.

Als jij gelooft dat je een boek kunt schrijven dan is dat voldoende, punt. Heel veel mislukt ook omdat mensen denken dat ze direct aan de slag moeten. Dat is een overtuiging die je flink parten kan spelen. Sommige dingen hebben gewoon echt tijd nodig.

Ik heb een flink aantal lullige uitzendbaantjes gehad, bijvoorbeeld in een raamloos bankarchief, omdat mijn wens op dat moment niet van de grond kwam. Daar kon ik tot tranen toe verdrietig over zijn, maar één ding deed ik niet: mijn wens opgeven. Ik wist heel zeker, als ik hier in dit archief mijn wens opgeef dan komt het er zeker nooit.

Je hebt iets in je hoofd. Wat wel en wat niet doen?

• 1. Neem je wens, het gevoel in je donder serieus. Het is jouw leven, en van niemand anders.
• 2. Rijpen fase 1: Wanneer je weet wat je wens is: houdt je mond. Prille ideeën of wensen aan mensen vertellen is ideeënmoord. Jij hebt een verlangen. Mensen om je heen hebben dat niet. Die staan met hun benen op de grond staan, en zullen praktisch gaan denken. Ze zullen misschien zeggen dat het niet kan, en ze krijgen in dit stadium gelijk want jij kunt het nog niet weerleggen. Niet doen dus, binnenhouden dat idee. Fruit moet rijpen. Eerst borstvoeding krijgen dan autorijles nemen, niet andersom.
• 3. De volgende stap is informatie vergaren. Lees, kijk naar dingen, bevraag mensen. Kortom verdiep je in dat wat jij denkt dat een bijdrage levert aan je plan. Dat hoeft helemaal niet te betekenen dat je gaat studeren ofzo. De persoon die de eerste gitaar bouwde kon ook niet op les. Dus verzamel wat je nodig hebt, maar blijf het nog voor je houden.
• 4. Stap 4 volgt vanzelf. Ja, echt waar, als je een idee in je hoofd voldoende ruimte geeft ontwikkeld het zich. Net zo lang tot het op eigen benen kan staan en eruit wil. Maar wacht… op dat moment kies je de juiste mensen om dit bij te doen. Doe dit bij mensen die er open voor staan, mensen waarvan je weet dat ze je niet laten vallen bij ongerief.
• 5. Rijpen fase 2: Van je eerste deelgenoten krijg je feedback. Emotionele feedback (zuchten ze, juichen ze, krijg je de volle aandacht?) en praktische feedback. Komen ze met namen van mensen die je kunnen helpen of laten ze je opnemen?
• 6. Die gekregen feedback laat je ook weer rijpen en rondzingen in je hoofd. Ook hier neem je weer de tijd.
• 7. De cyclus van vertellen en rijpen kun je nu herhalen. Door er meer en meer over te gaan praten. Eerst met iets minder goede vrienden, en later met Jan en alleman. Net zo lang tot er een balans ontstaat tussen jouw wens en de werkelijkheid. Je wens wordt sterker en meer en meer geworteld in de echte wereld. Tot je zo ver bent dat je het kunt doen, of terug kijkt en ziet dat je het voor elkaar hebt gekregen.

En als het nu allemaal niets wordt… dan moet je misschien toch nóg wat meer geduld hebben. In Zweden is een crematorium aangesloten op de stadsverwarming. Dat was daar 10 jaar geleden ondenkbaar en hier in Nederland nog steeds. Maar wellicht als alle olie en aardgas op is dat we daar dan weer heel anders over denken, en de wereld opeens een stuk minder plat lijkt.

© Jasper Jobse

De foto’s zijn van Alexandre Duret-Lutz. Het zijn stereografische projecties van 360° graden panorama’s opgebouwd uit zo’n 50 tot 60 foto’s.

Betrouwbaar zijn gaat over beloftes en het inlossen van beloftes. Nu kun je beloftes maken, maar beloftes ontstaan ook. Soms zelfs zonder dat je daar erg in hebt. De belangrijke vraag is dan niet of je ze maakt, maar hoe je ze maakt.

Het ontstaan van kleine beloftes

Vaak ontstaan beloftes omdat je zelf concrete tijdstippen, aantallen of hoeveelheden noemt. Kortom alles wat meetbaar is. Maar wij mensen praten gelukkig niet de hele dag met elkaar alsof we wetenschappers in een experiment zijn. Kinderen kunnen dat soms heel mooi even wel doen en dan oprecht aan iemand vragen: “Hoeveel houd je van me?”.

Meestal hoef je geen aantallen te noemen. Sommige dingen weet je gelukkig gewoon. Als je zegt: “Ik bel je vanavond”. Dan is dat meestal ergens tussen 18:00 uur en 22:00 uur. En dan mag je in de zomer best om 22:30 uur bellen en in de winter ligt dat weer iets anders omdat het eerder donker is.

Misschien heb je na het lezen van de vorige alinea een ander idee over de tijdstippen, want ik heb een heleboel aannames gedaan. En precies daar zit de crux van het ontstaan van beloftes. Een belofte ontstaat in wat de ander voor waar aanneemt. Dat kan echter iets ander zijn dan wat jij hebt willen overbrengen.

Je kent de volgende situatie vast: Je zegt iets en de ander knikt ja. Je denkt dat je elkaar begrepen hebt en neemt afscheid. Maar wat verwacht die ander nu? Waar laat je de ander nu mee naar huis gaan? Is dat iets dat jij waar kunt maken en wilt maken?

foto: discodooni

Verifiëren en ondubbelzinnig praten

Er zijn twee simpele manieren waarop je kunt zorgen dat er in jouw hoofd hetzelfde zit, als in het hoofd waar je het gesprek mee voerde.

1. Vraag voordat je een gesprek of een gedeelte van een gesprek afrond (dit soort momenten herken je vaak aan het feit dat de stilte die valt net even langer duurt dan de ‘normale’ stiltes in het gesprek) wat de ander begrepen heeft.
2. Spreek niet dubbelzinnig en neem geen dingen aan die dubbelzinnig zijn.
   Stel, iemand geeft op een vraag het volgende antwoord: “Ja, dat lijkt mij ook het beste, omdat de gewenste uitkomst afhangt van het feit dat hij ook het verband heeft aangetoond tussen de relatie onderling.”
   Het is nu verleidelijk om af te gaan op de ja aan het begin van de zin, en aan te nemen dat hij bevestigd heeft. Ja, is tenslotte een bevestiging. Maar heeft deze persoon ook willen bevestigen? Hij was niet ondubbelzinnig en dus is het handig te checken wat hij nu precies bedoeld heeft.

Het dubbelzinnige is er soms ook met het gebruik van ja en nee als antwoord op schijnbaar simpele vragen. Vooral vragen waarin ontkennende vormen zitten, kunnen lekker verwarrend zijn. Als iemand je vraagt: “Wil je dat ook niet?” En jij antwoord: ” Ja!” Heb je dan ingestemd met het niet-willen? Of wil je wel? En als je nee gaf als antwoord, ontken je dan het niet-willen en wil je het dus wel? Of bevestig je juist in je ontkenning het niet te willen? Meestal kun je het gelukkig wel uit de intonatie opmaken, maar ja dat is dan wel weer een aanname…

© Jasper Jobse

In een reactie op weggestopt verlangen zei ik eens: “Iets is pas mislukt als je besloten hebt op te geven.” Daar kreeg ik heftige reacties op terug. Ik zou een gebrek aan inlevingsvermogen in de situatie hebben. Toch bleef de vraag knagen. Hoe komt de een tot een lifehack en de ander niet?

‘Kan niet’ wereldbeeld

Mensen die niet in het verwezenlijken van hun verlangen geloven, geloven wel ergens anders in. Ze geloven in redenen waarom iets niet lukt, niet kan, niet zal gaan lukken of weer fout zal lopen. Ze komen soms simpelweg niet verder omdat ze vasthouden aan dat wereldbeeld. Een wereldbeeld van ‘kan niet’. Wanneer je luistert naar een verhaal van iemand die er niet in gelooft, dan neemt diegene jou mee in dat wereldbeeld. Je wordt meegenomen in het ‘bos van de niet bestaande oplossing’. Soms hebben mensen dingen daar zo veel en vaak overdacht dat het ook echt schier onmogelijk lijkt een probleem op te lossen. Als je maar diep genoeg mee dat bos in loopt, geloof jij het ook! Net als die persoon zie jij dan ook allemaal beren op de weg. En dan?

‘Kan wel’ wereldbeeld

De eerste lifehack die ik leerde is te stoppen met luisteren naar verhalen over waarom iets niet kan. Je wordt er om te beginnen moe van, dat is al een goede reden het niet te doen. Maar iets anders is nog veel belangrijker. Wanneer je naar een verhaal van iemand luistert gaat je bewustzijn mee met het verhaal en de feiten. Je bewustzijn probeert te volgen en te begrijpen. Je onderbewustzijn gaat echter ook mee, niet op de informatie maar op de gevoelens erachter. En die gevoelens maken nu juist dat jij ook gaat geloven dat iets niet kan. Je kunt je vast wel zo’n situatie herinneren. Waarin je eerst veel energie hebt, en nadat je gepraat hebt met iemand die allemaal beren op de weg ziet, voel je je ineens een stuk minder levenslustig.

Martijn Aslander (mede auteur lifehacking.nl) zegt wel eens over mensen: “Je hebt putjes en motortjes.” Dus stop met luisteren naar waarom iets niet kan, het is niet constructief.

Verbeelding

De tweede lifehack gaat over verbeelding. Jij en ik zitten op een stoel, rijden in een auto met plofmechanisme (de benzinemotor) en lezen weblogs op razendsnelle stroompjesapparaten (de pc) omdat ze uitgevonden zijn. Omdat er eens iemand, of een groep mensen, het verlangen had zoiets in de wereld te zetten. Ik geloof dat dat waarvan men zegt dat het ‘niet kan’, gewoonweg nog niet uitgevonden is. Dat lijkt kinderlogica om dat zo te zeggen, en dat is het denk ik ook. Het is simpelweg een focus in de richting van een oplossing. Zeggen dat iets niet kan heeft gewoon niet zo veel zin, het brengt je niets, behalve gelijk.

Dat klinkt wellicht groots ‘geloven dat iets kan’, dat is het ook, er komen mooie dingen uit voort. En ik heb het niet over het oplossen van wereldproblemen. Sommige zaken hebben ook nog steeds gewoon tijd nodig en de dood blijft door verbeelding ook niet thuis. Ik heb het over verlangen dat je in je eigen bestaan tegenkomt. Van het ontdooien van je vriezer, iets lekkers koken als je weinig tijd hebt tot meer klanten werven voor je bedrijf. De echte beperkingen liggen volgens mij niet in de werkelijkheid, maar in de geest. Of anders gezegd, in een gebrek aan verbeelding.

Het stimuleren van verbeelding als lifehack

Het enige dat je op de weg van probleem → verlangen → lifehack dus hoeft te doen is de verbeelding te stimuleren. In de praktijk kun je dat als volgt aanpakken:

1. Luister, als iemand vertelt wat hij wil, maar voel vooral waar zijn passie bij zit (dat vraagt een beetje oefening).
2. Laat hem niet uitpraten als hij je gaat vertellen waarom iets niet kan. Ga er niet in mee! Ga er niet naar luisteren! Blijf in plaats daarvan bij de passie die je voelde en stel een kleine vraag over die wens, dat idee of verlangen. Als je bijvoorbeeld weet dat iemand met een boot naar Frankrijk wil, stel je de vraag: wat voor soort boot zou je dat mee gaan doen?
3. Luister naar het antwoord en stel een volgende eenvoudige vraag naar aanleiding van het antwoord dat je kreeg. Bijvoorbeeld: met hoeveel man ben je op de boot?
4. Stel weer een volgende eenvoudige vraag en kijk hoe ver die persoon zijn verlangen durft te volgen.
5. Zo kun je steeds verder gaan. Het doet er op een gegeven moment niet meer toe wat nu werkelijk kan of niet. Het verlangen komt aan de oppervlakte, dat is genoeg.

Als je dit een beetje vaardig doet zal het lastig worden voor diegene om zijn verlangen weer ‘in de koelkast’ te zetten.

Veel plezier! En let op: ik ben niet aansprakelijk voor het kwijtraken van vrienden, omdat ze zo nodig met een boot ….

© Jasper Jobse